Monday, March 3, 2014

Gry dla edukacji i dla mózgu

Coraz więcej osób w Polsce zainteresowanych jest wprowadzaniem do edukacji gier, które miałyby zwiększyć efektywność pracy, wzmocnić motywację uczniów oraz polepszyć zapamiętywanie nowego materiału. Wielu nauczycieli, którzy wykorzystują gry edukacyjne w trakcie lekcji, może być ciekawych, jakie mechanizmy mózgowe stoją za skutecznością zastosowania tych metod w klasie.

Przyjemność
Obszarem mózgu szczególnie wrażliwym na udział osoby w grze jest układ nagrody. Odpowiada on za odczuwanie przyjemności i rozprowadzanie specjalnymi szlakami w mózgu dopaminy, która motywuje nas do powtórzenia czynności i większego zaangażowanie w zadanie sprawiające przyjemność, w tym przypadku granie. Szlaki te prowadzą od jąder zlokalizowanych w dolnych częściach układu limbicznego do kory przedczołowej, która odpowiada między innymi za podejmowanie decyzji o zachowaniu. Szczegóły można zobaczyć na rycinie.

Niepewność
Dlaczego granie jest takie przyjemne? Jak pokazują badania, najwyższy poziom dopaminy w mózgu uwalniany jest wtedy, gdy jest 50% szansy na wygraną czy pojawienie się jakiegoś bodźca. Jest to poziom niepewności i losowości, który zapewniają gry. Daw i Shohamy (2008) wyjaśniają w Social Cognition, że sama świadomość i oczekiwanie na nagrodę (np. dobycie punktów) staje się nagradzające i sprawia przyjemność. Jednak zbyt częste nagradzanie również nie jest wskazane, bowiem sam bodziec (np. określony element w grze) stanie się nagradzający, za to otrzymanie nagrody nie będzie sprawiało już radości. Również zbyt mała szansa na otrzymanie nagrody nie jest optymalna dla zaangażowania. Najbardziej efektywny jest złoty środek - 50 % szans na wygraną.

Więcej na temat mózgowego podłoża skuteczności gier w edukacji opowiada dr Paul Howard Jones:


W związku z tym wykorzystanie gier edukacyjnych powinno być propagowane na szeroką skalę wśród nauczycieli. Jak tego dokonać? To chyba jedno z wielu wyzwań, jakie mogą stanąć przed Ministerstwem Edukacji Narodowej. W chwili obecnej wielu nauczycieli eksperymentuje z różnymi grami edukacyjnymi. Przykłady gier matematycznych można znaleźć na blogu Tableszyt w okładce w motyle.

Gry "dobre" i gry "złe"
Nie należy generalizować, że wszystkie gry, w szczególności gry komputerowe, nadają się do użycia w klasie lub zalecania do gry w domu. Nie istnieją również gry "dobre" i gry "złe", bowiem często ta sama gra może mieć zarówno pozytywne jak i negatywne konsekwencje w różnych sferach, np. emocjonalnej i poznawczej (Prot, 2012). Niestety, wiele gier komputerowych zawiera przemoc nieadekwatną do wieku dzieci. Jeśli nauczyciel lub rodzic nie jest pewny, czy proponowana gra komputerowa jest właściwa dla ucznia, powinien skorzystać z europejskiej klasyfikacji gier PEGI
Warto szukać też gier odpowiednich dla dzieci na stronach polecających je, np. przez Polską Akademię Dzieci - Strefę Skarbów. Zbiór ciekawych gier znajduje się również na stronie Multiplication.

Ważną rolę odgrywają również producenci gier oraz sklepy, które raz na jakiś czas organizują wyprzedaże. Na początku lutego tego roku miała miejsce ogromna wyprzedaż w jednej z ogólnopolskiej sieci sklepów, do której dostęp mają miliony Polaków. W ciągu kilku dni zostały wykupione różne gry, w tym bardzo brutalne, dozwolone według PEGI dla osób od 18 roku życia. Nadużywanie gier może mieć poważne negatywne skutki dla graczy, na przykład podejmowanie ryzykownych, impulsywnych decyzji, zwiększenie agresywności, wzrost ryzyka uzależnienia od gier. Wpływ brutalnych gier komputerowych na ludzi bada obecnie wielu naukowców, między innymi dr Anderson z Iowa State University, z którym można przeczytać wywiad na stronie The Telegraph. 
Natomiast dr Daphne Bavelier z University of Rochester  prowadzi badania na temat możliwego pozytywnego wpływu treningu z wykorzystaniem gier na zdolności poznawcze, np. zdolność do śledzenia wzrokiem wielu obiektów jednocześnie. Warto posłuchać o jej wnioskach z przeprowadzonych badań w ramach TEDx:




O korzystnym wpływie gier można posłuchać również podczas wystąpienia mgr Anny Rogali na TEDx:


Gry planszowe, obok komputerowych, mogą również bardzo wspomóc i urozmaicić proces nauki. Dla zainteresowanych tematyką planszówek polecam blog mgr Macieja Jesionowskiego: Ja Ty Gry.

Warto również zasięgnąć rady kogoś, kto łączy w sobie osobę psychologa i pedagoga i wykorzystuje gry na co dzień w szkole. Jedną z takich osób jest mgr Przemek Staroń, który prowadzi swoje lekcje w sposób nowatorki i niezwykle efektywny. Warto zajrzeć do jego przemyśleń na blogu Psychologia w Szkole.

Jeśli znają Państwo osoby, których metody pracy warto polecać, proszę bardzo o informacje w komentarzu. :)

1 comment: